नेपालको महाकाली नदीलाई यमुना नदीमा जोड्ने महत्वाकांक्षी योजना

Loading...

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको आसन्न भारत भ्रमण (चैत २३-२५) का क्रममा भारतले सारदा नदी (नेपालमा महाकाली) लाई यमुना नदीमा जोड्ने महत्वाकांक्षी योजनाबारे कुरा उठाउने संकेत देखिएको छ।

पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजना अन्तर्गत महाकाली नदीमा उच्च बाँध बनाई पानीको ठूलो हिस्सा भारत लैजाने उद्देश्यसहित भारत सरकारले यो प्रस्ताव उठाउने संकेत देखिएको हो। त्यसका लागि भारतले आफ्नोतर्फबाट तयारी समेत गरिरहेको भारतीय सञ्चार माध्यमले लेखेका छन्।

भारतले आफ्नो पवित्र नदी यमुना ब्युँताउनका लागि नेपालको सहयोग खोजेको हो। पानी सुक्दै गएपछि खतरामा परेको यमुना नदी ब्युँताउन भारतले नेपालसँग सहयोग चाहेको छ।अन्तरदेशीय नदी सञ्जाल स्थापना गर्ने योजना अनुसार भारतीय सरकारले नेपाल सरकारसँग सारदा नदी अर्थात् महाकाली नदीको पानी यमुनामा मिसाई यसलाई ब्युँताउने प्रक्रिया थालेको हो।महाकाली नदीको पानीलाई दिल्ली नजिकै रहेको यमुनामा मिसाउने भारतीय पक्षको प्रस्ताव रहनेछ।तर, प्रधानमन्त्री ओलीको आसन्न भारत भ्रमणमा यो विषयबारे नेपालले के तयारी गरिरहेको छ भन्ने अहिलेसम्म कुनै जानकारी बाहिर आएको छैन।

त्यसो त दुई देशबीच कुनै विषयमा सम्झौता गर्नुपर्ने हुँदा नेपाली पक्ष खासै तयारी बिना प्रस्तुत हुने र पूरा तयारीका साथ आउने भारतीय पक्ष हाबी हुने पुरानै चलन रहेको परराष्ट्र सम्बन्धी जानकारहरु बताउँछन्।

‘तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले २०४८ मंसिरमा गुपचुप रुपमै भारत भ्रमणका बेला टनकपुर सम्झौता गरे। त्यसको ठूलो विरोध भयो। पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले २०५२ सालमा विवादित टनकपुर सम्झौतालाई समेत समेट्ने गरी महाकाली सन्धि गरे। नेपाललाई हित हुनेगरीको तयारी बिना गरिएको उक्त सन्धिले नेपालमा ठूलै हंगामा ल्यायो।  त्यसले नेपाली राजनीतिमै उथलपुथल ल्याइदियो,’ एक जना परराष्ट्रविदले भने, ‘अहिले पनि नेपाली पक्षबाट त्यही गल्ती नदोहोरिला भन्न सकिँदैन।’

स्मरण रहोस्, महाकाली सन्धिकै विषयलाई लिएर चरम विवादमा पुगेको नेकपा एमाले २०५४ सालमा फुटेको थियो। देउवाले गरेको सन्धिलाई २०५३ असोजमा संसदको दुईतिहाइ बहुमतले पारित गरेको थियो। वर्तमान प्रधानमन्त्री ओली, नेता माधवकुमार नेपाल महाकाली सन्धिको पक्षमा थिए भने विपक्षमा रहेका सिपी मैनाली, वामदेव गौतम लगायतका नेताले पार्टी फुटाएर नेकपा माले बनाएका थिए।

‘यो प्रस्ताव सचिवहरुको एक समितिले पारित गरिसकेको छ र भारतीय विदेश मन्त्रालयलाई यस विषयमा छलफल सुरु गर्नका लागि परिपत्र समेत गरिसकिएको छ,’ भारतका जल प्रशासन विभागका सचिव युपी सिंहले हिन्दुस्तान टाइम्समा भनेका छन्।अहिलेको यो प्रस्ताव भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको ३१ वटा नदीमा बगिरहेको र बढी भएको पानीलाई खडेरी परेका ठाउँमा लैजाने महत्वाकांक्षी योजना अन्तर्गत छ।

दक्षिण भारतका १६ र हिमालयसँग जोडिएका १५ नदीको पानी सदुपयोग गर्ने महत्वकांक्षी योजना अन्तर्गतको एक योजना महाकालीको पानी यमुनामा जोड्नु पनि हो।मोदी नेतृत्वको सरकार आएपछि यो काम अगाडि बढेको छ। जसअन्तर्गत नेपालमा नेपाली कांग्रेस नेतृत्वको सरकार आएपछि यसबारे भारतले छलफल अगाडि बढाएको थियो।

नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइराला नेतृत्वको सरकारले सारदा–यमुना परियोजनामा सहकार्य गर्न सहमति दिएको उक्त योजनाबारे अध्ययन एवं छलफलमा संलग्न रहेका भारतीय अधिकारीहरुले बताएका छन्।पञ्चेश्वर आयोजनाको ड्याम बनाउने विषयमा भारतीय पक्षको तयारी पूरा भइसकेको अवस्थामा नेपालमा हालै बनेको नयाँ सरकारको चासो पर्खिएर बसिरहेको र कुरा भइसकेपछि मात्रै पुनः प्रस्ताव टेबल गर्ने भारतको जल प्रशासन विभागका सचिवले उल्लेख गरेका छन्।

सारदा नदीको पानी यमुना नदीमा मिसाउनका लागि उत्तराखण्ड र उत्तर प्रदेश हुँदै दिल्लीसम्म पुर्याउने भारतीय योजना हो। प्रारम्भिक खाकामाथि उत्तराखण्ड र उत्तर प्रदेशको सरकारले पनि सहमति जनाइसकेका छन्।भारतको राष्ट्रिय जलविकास आयोगले सारदा–यमुना परियोजनाबारे सम्भाव्यता अध्ययन गरिसकेको र नेपालसँग सम्वाद सुरु भएपछि यसको संरचनाबारे अन्तिम निर्णय लिने बताइएको छ।

नेपाल र भारत सरकारबीच महाकाली नदीको शारदा ब्यारेज, टनकपुर ब्यारेज र पञ्चेश्वर योजना सम्बन्धमा २०५२ माघ २९ मा सन्धि भएको थियो। ६ हजार ७ सय २० मेगावाट क्षमताको पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजनाको काम भने हुन सकेको छैन। दुवै देशको लगानीमा संयुक्त रुपमा सञ्चालन गर्ने भनिएको यो आयोजना अघि नबढ्नुमा भारतीय पक्षको स्वार्थ्य हाबी हुनु नै प्रमुख कारण रहेको जलस्रोतविद्हरु बताउँछन्।

नेपालको चासो रहेको पञ्चेश्वर उच्च बाँध तथा रुपालीगाड रि–रेगुलेटिङ बाँध आयोजनाको प्रारम्भिक लागत ३ सय ३६ अर्ब अनुमान गरिएको थियो। उक्त परियोजनालाई नेपालले बिजुली उद्पादन, सिँचाइ र पर्यटनका हिसाबले महत्वपूर्ण मानेको छ। तर, भारतले बिजुली उत्पादनलाई भन्दा महाकालीको अधिकतम पानी सदुपयोग गर्ने शर्तलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको छ।

यसै पनि भारतीय पक्षले नेपाली नदीबाट बिजुली उत्पादन गर्ने भन्दा पनि पानी प्रयोग गर्ने रणनीति अपनाउँदै आएको विज्ञहरु बताउँछन्। यही रणानीति अन्तर्गत सारदा-यमुना परियोजनाको प्रस्ताव भारतीय पक्षले उठाउने तयारी गरेको बुझिन्छ।

Loading...

Similar Posts :


25

एसईई परीक्षाको नतिजा आज सार्वजनिक हुँदै

९ असार, काठमाडौं । परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, सानोठिमीले गत चैत महिनामा सञ्चालित माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) को नतिजा आज सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेको छ...

कृषकलाई कृषि बीमाप्रति आकर्षण ,कृषि बीमा गर्दा दुर्घटना बीमा अनिवार्य

बीमा समितिले कृषि बीमा गर्ने कृषकको पनि अनिवार्य रुपमा दुर्घटना बीमा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । कृषकलाई कृषि बीमाप्रति आकर्षण गर्न समितिले यस्तो व्यवस्था...

विज्ञान र प्रविधिको प्रयोग गरेर आर्थिक विकास गर्नुपर्छ – मन्त्री पोखरेल

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले विज्ञान र प्रविधिको प्रयोगगरी आर्थिक विकासको वातावरण तयार गर्नु नेपाल सरकारको उच्च प्राथामिकता रहेको बताउनुभएको छ ।...

नेकपाको को को छन् प्रदेश अध्यक्षका दाबेदार ?

स्थायी कमिटी सदस्यमध्येबाट प्रदेश कमिटीको अध्यक्ष वा संयोजक बन्दा मुख्यमन्त्री र मन्त्री बाहेक अन्य सबै नेता दाबेदार छन् । सात प्रदेशको नेतृत्व पूर्व एमालेले...

विश्वकप फुटबलको भव्य उदघाटन

फुटबलको महाकुम्भ विश्वकप आजबाट रुसमा सुरु हुँदैछ । राजधानी मस्कोको लुझनिकी स्टेडियममा विश्वकप फुटबलको भव्य उदघाटन समारोह हुनेछ । ८० हजार दर्शक क्षमता भएको...

नेपाल र चीनको बीचको तातोपानी नाका खुल्ने

नेपाल र चीनको बीचको तातोपानी नाका अर्को वर्षको मे महिनाबाट खुल्ने भएको छ ।परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले आउँदो मेबाट तातोपानी नाका खुल्ने बताए । परराष्ट्र...
Loading...

एसईई परीक्षाको नतिजा आज सार्वजनिक हुँदै

९ असार, काठमाडौं । परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, सानोठिमीले गत चैत महिनामा सञ्चालित माध्यमिक शिक्षा...

कृषकलाई कृषि बीमाप्रति आकर्षण ,कृषि बीमा गर्दा दुर्घटना बीमा अनिवार्य

बीमा समितिले कृषि बीमा गर्ने कृषकको पनि अनिवार्य रुपमा दुर्घटना बीमा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको...

विज्ञान र प्रविधिको प्रयोग गरेर आर्थिक विकास गर्नुपर्छ – मन्त्री पोखरेल

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले विज्ञान र प्रविधिको प्रयोगगरी आर्थिक विकासको वातावरण...

एसईई परीक्षाको नतिजा आज सार्वजनिक हुँदै

मिस एसीयाको फ्रेन्चाइजी प्रतियोगिता मिस एसीया नेपालको पहिलो चरणको छनौट काठमाण्डौमा सम्पन्न

फेरि करछलीमा मुछिए मेस्सी

डा. नम्रता खड्का तथा हेली गुरुङ्ग भए मिस एण्ड मिसेस फेमिना ईन्टरनेशनल

कृषकलाई कृषि बीमाप्रति आकर्षण ,कृषि बीमा गर्दा दुर्घटना बीमा अनिवार्य

‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई आइकन–२०१८’ को उपाधि रिकिश चित्रकार र सरस्वती सरु बुढाथोकी को हातमा

पाँचौ संस्करणको मिसेस मंगोल नेपालको ट्यालेन्ट शो सम्पन्न (फोटो फिचर)

‘मिस नेपाल आईडल २०१८’ का प्रतियोगीले देखाए प्रतिभा (फोटो फिचर)

रामचन्द्रलाई उज्यालोले धोका दिएपछि…(भिडियोसहित)

मिसेस तामाङ्गको सक्सेस पार्टीमा कानून,न्याय तथा ससंदीय व्यबस्था मन्त्री शेर बहादुर तामाङ्गबाट विजेतालाई प्रमाण पत्र वितरण